Kadın ve erkek; genetik, ailevi ve kültürel nedenlerden ötürü yetişkinlik çağına farklı yetenek, ihtiyaç ve beklentilerle gelirler. Duygularını kontrol etme ve ifade etme bakımından farklıdırlar; bu da onların çevreleriyle ve eşleriyle olan ilişkilerine yansır.

Kadınlar ilişkilerini konuşarak anlamaya çalışırlar; erkekler için ise sonuçlar önemlidir. Kadınlar için iyi iletişim çok önemlidir; ilişkileri hakkında konuşmak onlar için mahremiyet göstergesidir. Erkekler konuşmanın kadın için önemini anlayamazlar ve ilişkileri hakkında konuşurken çok zorlanırlar. Ayrıca yaşam koşulları ve zorlukları hakkında da konuşmak istemezler. Erkekler için problemi çözmek önemlidir; kadınlar için duyguları anlamak ve tartışmak önemlidir.

Evlilikte eşler arası iletişim çok önemlidir. İletişim konuşmak, dinlemek ve anlamaya çalışmaktır.

İletişimi etkileyen alışkanlıklarımız genellikle şunlardır:

- Rahatsız eden konu hakkında konuşmamak.

- Duygularımızı tartışmak ve karşı tarafı dinlemek yerine sürekli dırdır etmek.

- Her şeyi en iyi ben bilirim tavrına girip eşimizin duygu ve düşüncelerini umursamamak

- Eşimizin davranışını konuşmak yerine onun kişiliğini eleştirmek. Kendi duygularımızdan onu sorumlu tutmak.

- Eşimizin duygularına özen göstermeden konuşmak.

- Konuşma tarzımıza ve sesimizin tonuna dikkat etmemek.

Eşler arası iletişimde konuşmak kadar dinlemek de çok önemlidir. İyi bir dinleyici karşısındakinin konuşmasına izin verir; onun konuşmasını fikir öne sürerek veya eleştirerek kesmez. İyi bir dinleyici nasihat vermez. İyi bir dinleyici, size, söylediklerinizin önemli olduğu duygusunu verir. Saygı gördüğünüzü, ilginç olduğunuzu ve dinleyici tarafından kabul edildiğinizi düşünürsünüz.

Ancak evliliklerde eşler birbirlerini dinleme konusunda şu tip hatalar yapmaktadırlar:

- Eşimiz konuşurken onu dinlememek,

- Eşimiz konuşurken dikkatimizin yarısını ona, diğer yarısını televizyona, gazeteye veya kendi düşüncelerimize vermek,

- Eşimizin söylediklerinin işimize gelenini dinlemek, sadece kendi görüşümüzü destekleyen kelime ve cümleleri duymak,

- Eşimiz konuşurken onun sözünü kesmek. Bu onun söylediklerinin önemli olmadığı mesajını verir,

- Eşimizin konuşmasını gülerek, ağlayarak, bağırarak veya onu eleştirmeye başlayarak kesmek.

Etkili dinlemek, kazanmak için değil, anlamak için dinlemektir.

Uzun süreli iyi bir evlilik, her gün gelişen bir ortaklıktır. Evlilik ortak çalışmadır; eşlerin rekabet edecekleri bir kurum değildir. Bu ortaklıkta eşler birbirlerini kabul ederler, saygı gösterirler ve birbirlerine her zaman destek olurlar.

İlişkilerde ve evlilikte ortaya çıkan stresle başa çıkabilmek için bazı önerileri şöyle sıralayabiliriz:

- Çevrenize destek için başvurun. ( çevrenizde konuşabileceğiniz arkadaşlarınız, meslektaşlarınız, doktorunuz veya sosyal grubunuz var mıdır?)

- Birbirinizle konuşun ve problemlerinize yol açan konuları bulmaya çalışın.

- Birlikte stres yaratan ve kavga etmenize yol açan konuların listesini yapın. Örneğin: Evdeki işleri sadece biriniz mi yapıyorsunuz? Öyleyse ev işlerini paylaşın veya her hafta yaptığınız işleri değiş tokuş edin.

- Para problem yaratıyorsa harcamalarınızı azaltın. Dışarıda yediğiniz yemeklerin sayısını azaltabilir veya arabaya ihtiyacınızın olup olmadığına karar verebilirsiniz.

- Problemlerinize çözüm bulmak için birlikte karar verin.

- Birbirinize zaman ayırın. Hafta sonlarınızı sadece başkalarını ziyaret ederek ve ev işleri yaparak geçirmeyin, birbirinize de zaman ayırın. Haftanın birkaç gecesini ve ayda bir hafta sonunu kendinize ayırıp, birlikte kaliteli zaman geçirin.

- Eğer çocuklarınız varsa onların bakımları için ara sıra bir akrabanızdan veya arkadaşınızdan yardım isteyin.

- Sizin için önemli olan şeyleri eşinizle konuşun. Birbirinizi dinleyin ve ön yargılı olmamaya gayret edin. Eşinizin duygularına ve düşüncelerine özen gösterin.

- İsteklerinizi ve amaçlarınızı birbirinizle paylaşın ve konuşun. Böylece birlikte bir geleceği planlayabilirsiniz.

- Başkalarıyla da zaman geçirin. Diğer insanlarla birlikte eğlenmek için zaman ayırmanız önemlidir.

- Birlikte eksersiz yapın, birlikte koşun veya birlikte bir spor salonuna üye olun. Birkaç saatliğine de olsa birlikte bir şeyler yapın.

- Birbirinize sevgi ve ilgi gösterin. Araştırmalara göre sabah evden ayrılmadan eşini öpen erkeklerin kalp krizi geçirme riski azalmaktadır.

- Birbirinize iltifat etmeyi ve sarılmayı ihmal etmeyin.

- Sağlıklı bir ilişkinin en önemli bileşenlerinden biri dostluktur.
- Her iki tarafın olumlu ve olumsuz duygularını açıkca konuşabilmeleri gerekir.
- Karşımızdakinin duygularını, endişelerini ve gelecekle ilgili planlarını merak edip, öğrenmeye çalışmamız gerekir.
- Davranışlarımızın ve duygularımızın sorumluluğunu üstlenmeliyiz.
- İlişkimizden neşe alabilmeliyiz.
- Kendimizi tanımalı ve ilişkiye yapacağımız katkıları bilmeliyiz.
- Karşımızdakinin bizden önce bir geçmişi olduğunu kabullenmeliyiz.
- İlişkinin geleceği ile ilgili beklentilerimiz de ilişkinin geleceği için çok önemlidir.

Eşimizle olan ilişkimiz çok önemlidir; bu ilişkide yetişkin sevgisini, anlaşma yapmayı, değişmeyi ve uzlaşmayı öğreniriz. Sağlıklı bir evlilik ilişkisi karşılıklı saygıya ve iletişime bağlıdır. Bu ilişkide haklarımız, fırsatlarımız ve sorumluluklarımız eşittir. İki tarafın da beklentileri aynıdır, bunlar; sevgi, mahremiyet, iletişim, bağlılık, eşitlik, saygı, uyum, duygusal destek, ekonomik destek ve dostluktur.

61 yıldır evli olan bir çiftin söyledikleri sağlıklı bir ilişki için bize yol gösterici nitelikte;

Evlenmeden önce kocamı, eşimi değiştiremeyeceğimi bilmek isterdim, onu olduğu gibi kabul etmeyi öğrenmek zorunda kaldım. Ben çok düzenli bir insanım, eşim ise buluşmamıza geç kalsa bile umursamaz.

Ayrı zevklerimizin olması bize bağımsızlık sağladı. Böylece ara sıra birbirimizi rahat bırakmış olduk.

Evliliğimizin başında maddi açıdan zor günler geçirdik ve çatışmalarımız oldu. Kocam her zaman tutumlu idi, bu yüzden çok büyük tartışmalarımız oldu. İlişkimizin güç bir dönemi idi ama onu terk etmemi gerektirecek kadar güç bir dönem değildi. Bizim zamanımızda boşanmak yoktu, insanlar mutsuz da olsalar evli kalırlardı.

Genç çiftlere tavsiyelerimiz şunlar; Cinsellik önemli ama ilişkinizi devam ettiren en önemli etmen değil. Eşinizin sevmediğiniz yönlerini kabullenmeyi öğrenin. İyi yönlerine odaklanın ve çaba gösterin.

Birbirinize ilgi ve özen gösterin. Kocam bana her zaman sürprizler yapar. Sevdiğim pastayı ve çukulatayı alır. Ara sıra da çiçek getirir. Kızımız birkaç sene önce ona bir araba aldı. Biz ona flört arabası diyoruz. Ara sıra özenle giyinip o arabayla gezmeye gidiyoruz.

Karımla ömür boyu evli kalmak üzere evlendik, evlilik bizim için bir deneme değildi.

Kalıcı bir evlilik için önerilerimiz; Kocam çok akıllıdır, ben de düzenliyim. Birbirimizi dengeliyoruz. Bazen tartışırız ve birbirimizi dinlemeyiz. Her konuda aynı düşüncede olmayız ama sevgimiz ağaçlar kadar yüksek denizler kadar geniş. Ve bununla gurur duyuyorum.

20 yıllık evli bir çift de şunları anlatmakta;

Bay doğru’yu seçmek çok önemli. Kocamı üniversiteye giderken tanıdım, büyükannesiyle yaşıyordu. Büyükannesine karşı çok saygılı ve düşünceli idi.

Bazı çiftler ilişkileri hakkında hep arkadaşlarına danışırlar. Biz karımla hiç böyle yapmadık, arkadaşlarımızla konuşsak bile sorunlarımızı hep kendimiz hallettik.

Karımın koyduğu bir kurala hep uyduk ve kavgalı iken hiç yatağa gitmedik.

Ayrılmayı hiç düşünmedik onun için evliliğimizin yürümesi için elimizden geleni yaptık.

Küçük şeyleri büyütmemeyi öğrendik. Evliliğimizin başında diş macununun veya klozetin kapağının açık kalmasını şikayet konusu yaptık ama zamanla bunların önemli olmadığını öğrendik.

14 yıllık evli bir çift de şunları anlatmakta;

Evlilik öncesi danışmana gitmemizin bize çok yararı oldu. Eşinizi ve onun değerlerini anlamak için zaman ve çaba harcayın.

Boşanmayı düşündüğümüz zamanlar oldu ama hep ‘ bu da geçecek’ diye düşündük. Böyle anlarda onu neden beğendiğinizi ve neden onunla evlendiğinizi düşünün.

Birbirinize sadık kalın. Eşimizin ihanetini engelleyemeyiz ama biz sadık kalabiliriz. Bir anlık baştan çıkmanın yaratacağı incinme ve güvensizlik kalıcı olacaktır.

Sevginizi gösterin. Özellikle stresli olduğunda karıma bizim için yaptıklarından dolayı teşekkür ederim. Ona kızlarımın ve benim onunla gurur duyduğumuzu ve onu çok sevdiğimizi yazdığım küçük notlar veririm.

Olumsuz eleştiri – İlişkinin taraflarından biri sadece şikayet etmekle yetinmez, eşinin kişiliğini ve/veya karakterini suçlar. Örneğin; ‘Sen özensiz, bencil birisin’ diyerek onu suçlar ve sözel olarak saldır.

Küçümseme, saygısızlık – Eşlerden biri diğerine hakaret eder ve/veya duygusal şiddet kullanır. Örneğin; ‘Sen sadece aptal değilsin, tam bir geri zekalısın’ diyerek hakaret eder.

Savunma, korunma – İlişkinin taraflarından biri, eşinin sözel olarak bile, kendisine saldıracağından veya zarar vereceğinden korkar ve onu dinlemek istemez.

Muhalefet Etmek – Eşe önem vermemek, uzak ve soğuk durmak.

Colorado Üniversitesinden Dr H. Markman ve Dr S. Stanley (1988) de bir ilişkinin kötüye gitmesinin işareti olarak dört belirti tanımlamışlardır:

Eşlerin ilişkisinde olumsuzlukların çoğalması - Şikayet etmenin ve eleştirinin artması.

Eşini önemsememek – Eşler birbirlerini anlamaya çalışmazlar.

Art niyet taşımayan veya olumlu olayları bile olumsuz yorumlamak – Eşin her yaptığını olumsuz veya düşmanca diye yorumlamak.

Diğer eşten kaçınmak ve uzak durmak.

Biten bir ilişkiden sonra duygularımız….

Yapılacak her şeyi yaptınız ancak ilişkinizi bitirmenin zamanı geldi diye düşünüyorsunuz. Çok sevdiğiniz ve onunla birlikteliği çok arzuladığınız insanı terk etmek üzeresiniz. Acı çekiyorsunuz ve size göre dünyanın sonu geldi. Ağlıyorsunuz, duygularınız körelmiş durumda ve onunla geçirmiş olduğunuz zamanın boşa harcandığını düşünüyorsunuz. Farklı davranabilir miydim diye kendinizi sorguluyorsunuz.

Yalnız kalmaktan korkuyor ve bir daha kimseyle ilişkim olmayacak diye düşünüyorsunuz. Hatta bitecek ilişkiniz evlilik ilişkisi ise arkadaşlarınızın veya komşularınızın duymasından utanıyorsunuz.

Aşağıda sıraladığım duygular biten bir ilişkinin ardından duyulan normal ve olağan duygulardır. Burada doğru ve yanlış yoktur, biten bir ilişkinin ardından herkesin duyguları farklıdır.

İnkar etme – İlişkimizin bittiğine bir türlü inanmak istemeyiz.

Öfke – Dünyamızı altüst ettiği için sevgilimize veya eşimize öfke duyarız.

Korku – Duygularımızın yoğunluğu bizi korkutur. Bir daha hiç sevemeyeceğimizi veya sevilmeyeceğimizi düşünerek korkarız. Acımızla başa çıkamayacağımızı düşünerek korkarız. Ama bunların tersi olacaktır.

Kendini suçlama – İlişkimizde her kötü giden şey için kendimizi suçlarız ve hayıflanırız.

Üzüntü – Kaybımızın ardından üzülür ve ağlarız.

Kargaşa ve düzensizlik – Dünyamızın elimizden kayıp gittiğini düşünürüz.

Ümit – Eşimizle tekrar barışacağımızı, ayrılığın geçici olduğunu ve onun bize geri döneceğini hayal ederiz. Duygularımız şifa buldukça ve ayrılığı kabullendikçe, yeni ve daha iyi bir geleceği ümit etmeye başlayabiliriz.

Pazarlık etmek – Eşimize bize yeniden bir şans vermesi için yalvarırız. ‘Lütfen gitme. Kalırsan değişeceğim’ diye pazarlık ederiz.

Rahatlama – İlişkinin doğurduğu acının, kavga gürültünün ve sıkıntının bitmesinden dolayı rahatlarız.

Biten ilişkinizin ardından….

Yaşamınıza devam edin.

İlişkinizin bittiğini kabul edin.

İlişkinizin bir süredir düzgün gitmediğini bilmenize rağmen, bitmesinden dolayı şaşkınlığa uğramanız doğaldır.

Ayrılığı kabullenmeniz zaman alacaktır ve tekrar birleşme hayalleri kurmanız son derece doğaldır. Ayrılığı kısa sürede kabullenmeniz yaşamınıza devam etmenizi kolaylaştıracaktır.

İlişkinizin bitmesi sizin veya eşinizin suçlu olduğunu göstermez. Ayrılık ikinizin uyuşmadığının göstergesidir. Onu ve kendinizi suçlamak yerine neyin doğru gitmediğini anlamaya çalışın. Böylece gelecekte aynı hataları yapma olasılığınız azalacaktır.

Bazen karşı taraf size sözel ve duygusal şiddet uygulayabilir. Bunun nedeni onların acı duyması ve sizi de incitmek istemeleridir.

İlişkinizin yüzde yüz bittiğini bilmenize rağmen tekrar birlikte olmayı istemeniz doğaldır. Birkaç gün veya hafta için bile bir araya gelmeniz duyduğunuz acıyı arttıracaktır. Bunu istemenize neden genellikle duyduğunuz üzüntü ve yalnızlıktır. Böyle yapmanız ikinizin de daha fazla incinmenize yol açacaktır.

Tekrar kendiniz olun. Sevdiğiniz müziği dinleyin, hoşlandığınız filmleri izleyin ve sevdiğiniz yemekleri pişirin.

Gülmenin etkili bir ilaç olduğunu hatırlayın.

Duygularınızı sizi sevenlerle paylaşın. Duygularınızı yazın. Gerekirse profesyonel yardım alın.

Kendinize bakın. Egzersiz yapmaya gayret edin.